Hiri-izurrien kontrola
Intereseko informazioa
Hiri-izurriak
Hiriko izurrien kontrola egiten dugu, osasun publikoa babesteko.
- zimitzak
- eltxo tigrea
- arratoiak eta labezomorroak
- usoak
Udalak bide publikoan bakarrik kontrolatzen ditu izurriak.
Eremu pribatuetan, jabeek dute erantzukizuna, eta haiek hartu behar dituzte neurriak gerta daitezkeen infestazioak prebenitzeko eta kontrolatzeko. Kontrola eraginkorragoa izan dadin, funtsezkoa da herritarren eta Udalaren arteko lankidetza.
Arratoiak eta labezomorroak
Udalak izurrien etengabeko jarraipena egiten du bide publikoan, izurrien presentzia ahalik eta gehien murrizteko. Hala ere, herritarren lankidetza funtsezkoa da kontrola eraginkorragoa izan dadin.
Arratoi edo labezomorro bat ikusi duzu kalean?
Informa gaitzazu berehala Herritarren Postontziaren bidez.
Nola lagundu izurrien prebentzioan
Espazio pribatuetan (lorategiak, baratzeak, eremu komunak...) izurriak ugaritzea saihesteko, jarraitu gomendio hauei:
- kanpoko espazioak garbi eduki, eta ez pilatu zaborrik edo hondakinik
- kendu sasi eta sastrakak, izurrietarako babesleku ezin hobeak baitira
- garbitu putzuz betetako eremuak, intsektuak ez ugaltzeko
- kendu babesleku izan daitezkeen objektu abandonatuak, hala nola eraikuntza-materialak edo oholak
- ondo itxi zuloak eta pitzadurak eta jarri saretak hustubideetan
- ez utzi aire zabalean janaria duten platerak
Zure lankidetza funtsezkoa da ingurune garbi eta osasungarria mantentzeko.
Usoak
Kaleko usoak izurri bihur daitezke, eta osasungaiztasun eta osasun publikoko arazoak eragin. Populazioa kontrolatzeko, aldian-aldian harrapaketak egiten ditugu bide publikoan.
Bide publikoan edo zure etxebizitzatik gertu uso asko dagoela ikusten baduzu, modu honetan jakinarazi dezakezu:
Herritar arduratsua zaren aldetik, gomendio hauei jarraituz lagun dezakezu:
- ez utzi janari-hondarrik balkoietan edo terrazetan
- ez elikatu usoak, horrek ugaltzen laguntzen baitu eta karraskariak ere erakartzen baititu
- jarri disuasio-metodoak zure etxebizitzan, ziriak, sareak edo zirgak bertan ez finkatzeko
Eltxo tigrea
Eltxo tigrea Asiako hego-ekialdean jatorria duen espezie inbaditzaile bat da. Ziztadengatik gogaikarria izateaz gain, zika, dengea eta, batzuetan, chikungunya bezalako gaixotasunak transmititu ditzake.
Nola jokatzen du?
- ilunabarrean eta egunsentian jarduten du gehienbat, baina egunez ere ibiltzen da
- nahiago ditu kanpoko espazioak, eta landaretzak erakartzen du, han ezkutatzen baita
- habitat ideala hezeguneak eta toki ilunak dira, hala nola patioak eta ura pilatzen den lorategiak
- etxeetan sar daiteke elikagai eta babesleku bila
- ez da jaio den lekutik 500 metro baino gehiago urruntzen, bertan ura, itzala eta janaria baditu
- behetik hegan egiten du, normalean 1,5 metrotik behera, eta, beraz, hanketan ziztatu ohi du
- galtzerdi finen gainetik zizta dezake, baina ez du galtza bakeroak edo arropa lodirik zulatzen. Hala ere, arroparen azpian sartu eta barrutik zizt egin dezake
- beste eltxo batzuek ez bezala, hainbat aldiz ziztatzen du odol jate bakar batean, eta horrek hainbat gorriune eragin ditzake jarraian
Ohe-zimitzak
Azken urteotan, ohe-zimitza berriro azaldu eta zabaltzen ari den izurri bihurtu da.
Giza odolez elikatzen den intsektu bat da zimitza, eta, normalean, logeletako ohe eta altzarietan egoten da.
- intsektu horien jarduera gauez areagotzen da, une horretan elikatzen baitira, zizt eginda
- zimitzek eragindako infestazioa da, seguruenik, ezabatzen zailen eta garestien den izurrietako bat
- zimitzei aurre egiteko modurik onena arazoa garaiz identifikatzea eta berehala kontra egitea da
Nola hedatzen dira?
Bidaia baten ondoren maletetan edo arropan ekartzen dira. Horregatik, etxera itzultzean ekipajea ondo begiratzea komeni da.
- Garrantzitsua: zimitzak izatea ez dago higiene pertsonalarekin lotuta, eta, beraz, agertzen badira, ez dago zertan lotsatu. Funtsezkoa da laster detektatzea eta galtzeko neurriak hartzea.
Nola ezagutu ohe-zimitza?
Itxuragatik:
Gauean ibiltzeko ohitura duela eta, oso zaila da egunez ikustea, azterketa sakona egin ezean. Hazkunde-unearen arabera, tamaina eta itxura desberdina izan dezakete:
- arrautzatik ateratzen direnean, intsektu txikiak dira, kolore marroi argikoak eta orratz baten buruaren tamainakoak
- helduaroan txapalak dira, gorputz obalatua eta oxido kolore gorria dute, eta sagar-hazi baten tamainakoak dira
Bere marka, gorotz eta arrautzengatik:
odol-orbanak, gorotzak eta arrautzak aurki daitezke hainbat lekutan, hala nola:
- lastairaren jostura eta tolesturetan, maindireetan, burko-zorroetan eta altzari tapizatuetan. Odol-orban txikiak ikusten dira maindireetan eta lastairen josturetan, eta orban beltz txiki batzuk agertzen dira, hezetasun-orbanekin nahas daitezkeenak
- altzarien pitzadura eta arrailetan
- errodapietan eta hormetako pitzaduretan
Ziztadengatik:
Ziztadak eragiten dituzten markak edo erreakzioak zizt egin eta minutu gutxira edo handik egun batzuetara ager daitezke, eta pertsonaren arabera ziztadaren itxura aldatu egiten da. Kasu batzuetan gorriune txikiak dira, baina beste batzuetan handiagoak izan daitezke.
Normalean azkura eragiten dute, eta, batzuetan, baita mina ere. Pertsona batzuengan ziztadek ez dute erreakziorik eragiten.
Nola hazten eta ugaltzen dira zimitzak?
Zimitzak aktiboago daude gu lo gaudenean. Larruazala agerian dagoen tokiraino joaten dira, substantzia anestesiko arin bat injektatzen dute eta odol kantitate txiki bat xurgatzen dute. Pertsona gehienek ez dute inoiz ziztada sentitzen.
Zimitzek odolez elikatu behar dute hazteko eta arrautzak erruteko. Eme batek astean 5-7 arrautza erruten ditu, eta elikatzen bada, 200-500 arrautza jarri ahal izango ditu bere bizitzan.
Arrautzek gutxi gorabehera 10 egun behar dituzte eklosionatzeko, eta 2-4 hilabetez hazten dira. Zimitzak oso gogorrak dira, eta urtebete ere eman dezakete jan gabe.
Nola ezabatu zimitzak?
Zimitzak galtzeko, izurrien kontrolean espezializatutako enpresa batek jardun behar du. Oso garrantzitsua da norberak asmatutako tratamendurik ez egitea, horrela lortzen den gauza bakarra fokua lausotzea eta intsektuak beste gela batzuetara eramatea baita.
Zimitzak arrakastaz desagerrarazteko, etxebizitzan bizi diren pertsona guztien lankidetza aktiboa behar da, eta, nolanahi ere:
- infestazioa detektatzen duzunerako, litekeena da intsektuak etxean denbora dezentez lehenago egotea. Inprobisazioa, prezipitazioa eta alferrikako alarma ez dira komeni kasu honetan. Kontuan izan ez dela estigma bat, zimitzek eragindako infestazioek edonori eta era guztietako etxebizitzei eragin diezaiekete
- intsektuak identifikatzeko zalantzarik baduzu, intsektu bat ekar dezakezu gure bulegoetara, eta identifikatzen eta izurriarekin amaitzeko jarraibideak ematen lagunduko dizugu
- deitu izurriak kontrolatzeko enpresa baimendu bati. Normalean, gutxienez 2 aplikazio behar dira arazoarekin amaitu ahal izateko
- ez erabili etxean erabiltzeko intsektizidak (fogger-ak, aerosolak, etab.), ez dira eraginkorrak, eta arazoa beste gela batera eramatea besterik ez duzu lortuko
- ez atera inoiz arroparik, maletarik... gela susmagarritik. Izan ere, ateraz gero, infestazioa beste gela edo etxebizitza batzuetara barreiatuko zenuke
- arrazoi berberengatik, beste gela edo etxebizitza batera lotara joatea erabakitzen baduzu, kontuz ibili daramazun arropa eta ekipajearekin
Tratamendua egin aurretik, gelak honela prestatu behar dira:
- atera arropa gelatik eta sartu berehala garbigailuan 65ºC-tik gorako tenperaturan
- tenperatura altuetan garbitu ezin den arropa baduzu, -20ºC-tan izoztu dezakezu 5 egunez
- zoruetan, hormetan eta altzarietan dagoen moketa edo tapizeria kendu
- altxatu errodapiak
- sartu suntsituko den material guztia poltsa ondo itxietan
Nola deuseztatu kaltetutako altzariak eta tresnak?
Ez utzi inoiz bide publikoan infestatua dagoen koltxoirik edo altzaririk. Udalak bilketa-sistema berezia du kasu horietarako. Jarri harremanetan bilketa koordinatzeko.
Eta, batez ere, kontuan izan...
- oso garrantzitsua da jakitea infestazio oso zaila dela desagerrarazteko, eta emaitza on bat lortzeko, adituek adierazitako guztia behar bezala planifikatu eta gauzatu behar dela
- ez utzi inoiz koltxoirik eta altzaririk bide publikoan, horrek fokua beste etxebizitza batera eramatea eragin baitezake
- begiratu ekipajea etxetik kanpo ostatu hartu ondoren
- ohe-zimitzen infestazioaren susmoa izanez gero, jar zaitez harremanetan Osasun Publikoaren eta Animalien Ongizatearen Zerbitzuarekin.