Dultzaina

Dultzaina, bolingozo edo gaita bezala ere ezaguna, haize-instrumentu bat da gorputz konikoa eta mihi bikoitza dituena. 7 zulo ditu: 6 goiko aldean eta 1 behekoan. Txirimiaren familiakoa dela esan daiteke, baina laburragoa eta zorrotzagoa da. Batzuetan metal-eraztun zabalak ditu instrumentua inguratzen.

Mihiak (pitak) kanaberaz egiten dira; lehen dultzainero bakoitzak bereak egiten zituen, baina gaur egun eginak eros daitezke. Ohikoa da atabalak lagunduta jotzea. Gaita 2 pitako instrumentua da, artzain-oboe baten antzekoa, kornamusaren oin baten antzeko egitura morfologikoarekin.

 

Errepertorioa batez ere Mediterraneo aldekoa da: jotaz, boleraz, eta gazteen arteko makil, ezpata eta beste zenbait eratako dantzaz osatutako errepertorioa du, hala Araban, nola Nafarroako Erribera aldean eta Pirinioetan (Otsagabiko dantzak).

Euskal Herrian, izan ere, dultzaina oso instrumentu garrantzitsua da Nafarroan eta Araban. Gipuzkoan eta Bizkaian ere erabiltzen da, baina gutxiago eta izaera desberdinarekin. Gainera, Zuberoan bada txanbela izeneko dultzaina txiki bat.

Orkestra bi dultzainak eta erredoble batek osatzen dute, eta talde guztietan perkusionista bereziki trebea nabarmentzen da.

Baserri girokoa izanik, belarriz jo ohi zen XX. mendearen amaiera arte, hau da, partiturarik gabe ikasten zen. Ezkontza, inauteri, erromeria eta herri-jaietan entzuten zen, normalean herri txikietan. Gaur egun, dultzaina-emanaldiak askoz gutxiago dira XX. mendean baino.